ترتيب موجود در زمان رسول خدا - ص - است . و ترتيب قبلى را دست نخورده مىدانيم . از جمله شواهد اين مطلب آن است كه قسمت اعظمى از سوره‌هاى قرآن در زمان پيامبر به شكل سوره‌هاى مشخص و با نامهاى معين معروف شده بودند . و در زمينه بعضى از سوره‌ها دستوراتى نيز صادر مىگشت « 1 » حتى نامگذارى دسته‌اى هم براى عده‌اى از سوره‌هاى مشابه صورت گرفته بود مانند : السبع الطوال ، المئين و مفصلات كه اشاره به سوره‌هاى بلند اوّل قرآن يا سوره‌هاى داراى بيش از يك‌صد آيه مىكرد . اين تعابير در لسان روايات وارده از رسول خدا - ص - يافت مىشوند « 2 » . رواياتى هم كه از پيامبر - ص - نقل مىكنند كه حضرت رسول - ص - در برخى موارد دستور به وضع بعضى از آيات در جاهاى معينى مىداد مؤيد نظر ماست و قول به حفظ ترتيب آيات را تقويت مىكند . اما ترتيب قرآن حضرت على - ع - كه بر اساس نزول قرآن بوده است آن هم احتمالا ناظر به ترتيب سوره‌ها بر اساس نزول است نه ترتيب آيات عمل پيامبر اكرم ، يعنى دستور به وضع بعضى از آيات در جاهاى خاص ، منافاتى با نظر فوق ندارد . بلكه تنها استثنائى بوده است . و در ديگر موارد همان ترتيب نزول ، محفوظ بوده است . از همين استثنائات است دستور پيامبر اكرم - ص - به وضع آيات ربا - كه گفته مىشود آخرين آيات وحى است « 3 » در سوره بقره كه سال اول هجرى نازل شده است . البته اين احتمال بر فرض صحت روايتى است كه آيات ربا را آخرين آيات نازله مىداند . تصرف صحابه در تأليف قرآن ممكن است ادعا شود ، صحابه در تأليف قرآن و حتى در ترتيب آيات قرآن تصرف كرده‌اند . و به دليل زير تمسك جست : صحابه ، براى جمع‌آورى قرآن از آيات مكتوب بر پوست ، استخوان و آيات محفوظ در اذهان مردم ، استفاده كردند . و ماجراهاى متعدد اين قضيه از جمله ماجراى دو آيهء آخر سورهء برائت كه عمر گفت : اگر سه آيه بودند آنها را

--> ( 1 ) براى بخشى از اين روايات و نصوص رك : بحوث فى تاريخ القرآن و علومه ، ص 97 ، 95 و 101 . ( 2 ) براى نمونه رك : مشكل الآثار ، ج 2 ، ص 154 . ( 3 ) رك : الاتقان ، ج 1 ، ص 26 و 27 به نقل از : منابع متعدد و تاريخ الاسلام ، ذهبى ، ج 2 ، ص 287 .